Ook in Noorwegen roeren republikeinen zich.
Ooit was het overzichtelijk: je had een regerend koning of koningin en een troonopvolger en dat systeem bood meer stabiliteit en verbinding dan een steeds wisselende president.
Tegenwoordig wordt er over die regeling vaker gemord. Een monarchie zou te duur zijn en niet meer van deze tijd zijn. In Nederland roert Republiek zich om Amalia ‘haar lot te besparen’ en ook prinses Ingrid Alexandra van Noorwegen heeft te maken met tegenstanders die zich afvragen waar een koningshuis eigenlijk goed voor is.
Aanleiding is het ziekteverlof van haar opa koning Harald, die eerder dit jaar een tijdje uit de running was. Ingrids vader kroonprins Haakon was in die tijd regent, maar van 15 tot 18 april zelf in het buitenland voor verplichtingen, zodat Noorwegen officieel even geen staatshoofd had.
Het is een constitutionele monarchie dus je kunt ‘big deal’ zeggen en er je schouders over ophalen. Puristen doen dat niet, want juist tijdens Haakons afwezigheid kwam de Noorse regering samen, waardoor de koninklijke familie voor het eerst niet vertegenwoordigd werd.
Er werd toen wel geopperd dat prinses Ingrid Alexandra, de dochter van kroonprins Haakon, te hulp had kunnen schieten. Maar volgens de Noorse grondwet kan alleen de eerste in de lijn van troonopvolging het staatshoofd vervangen.
Republikeins rumoer
Republikeinen waren er uiteraard als de kippen bij. “Hebben wij het gemerkt? Heeft ons land het gemerkt?”, vroeg Per Kristian Hansen zich af in een scherp opiniestuk in de Noorse krant ‘Aftenposten’.
Hansen is voorzitter van de vereniging ‘Norge som republikk’ (Noorwegen als republiek) en pleit al jaren voor de afschaffing van de monarchie. Hij is van plan zich te roeren bij het Deense staatsbezoek aan Noorwegen deze week. “Nee,” zegt hij over heel even geen royal staatshoofd hebben: “De zaken gingen gewoon door en de ministerraadvergaderingen werden gehouden zonder dat iemand van de koninklijke familie aanwezig was. En alles verliep prima.”
Familiedynastie
Het opiniestuk werd overal in Noorwegen door de media opgepikt, en lokte heel wat reacties uit. Op de website van ‘Aftenposten’ alleen al verschenen meer dan 175 commentaren onder het bewuste artikel. Er ontstond een verhitte discussie en de reacties waren erg verdeeld. “De rol van de monarchie is uitgespeeld. Het heeft niets meer te maken met het bestuur van Noorwegen. Een democratisch en parlementair geregeerd land, zoals het onze, kan geen staatshoofd uit een familiedynastie hebben”, schreef een tegenstander.
Boven de partijen
Een voorstander liet echter weten dat het juist goed dat de Noren een staatshoofd hebben dat boven de politiek staat en alleen maar ‘menselijk’ is. “Zeker bij natuurrampen, terroristische aanslagen en dergelijke. De koning is ieders koning, ongeacht politieke voorkeur, leeftijd, geaardheid, geslacht, huidskleur of wat dan ook. Bovendien opent de koning ook deuren die anders niet geopend zouden worden voor een klein land als het onze. Het koningshuis brengt mensen samen.”
Blauw bloed
Ane Breivik, het kopstuk van de politieke partij ‘Unge Venstre’ (de jonge liberalen), vindt dat de “tijd van het koningshuis als instituut verstreken is” en roept prinses Ingrid Alexandra op om afstand te doen van de troon op het moment dat zij deze later moet bestijgen. “Er is in principe iets heel on-Noors aan de verering van blauw bloed”, vindt zij. “Het beste zou zijn als prinses Ingrid Alexandra, of zelfs haar vader, ervoor zou kiezen om afstand te doen. Dan zouden we misschien een regeringsvorm kunnen krijgen die beter aansluit bij het principe waar de koninklijke familie het vaak over heeft: democratie.”
Veel herrie, weinig steun
Calm down, dear. In het Noorse parlement werd in 2022 nog officieel gestemd over de afschaffing van de monarchie, nadat de minister van Cultuur het voorstel had ingediend om van Noorwegen een republiek te maken. Tijdens die stemming kreeg het voorstel echter maar 35 stemmen, terwijl er 134 stemmen waren voor het behoud van de monarchie.
84% van de Noren is voor de monarchie
Daarenboven wijzen de recentste peilingen uit dat het Noorse koningshuis populairder is dan ooit. Hoewel Per Kristian Hansen in zijn opiniestuk sprak van 73 procent, gaat het in werkelijkheid om 84 procent van de Noren die de monarchie wil behouden. Slechts 16 procent van de bevolking sprak hun voorkeur uit voor een republiek.
Bovendien heeft het volk wel degelijk vertrouwen in koning Harald, én in kroonprins Haakon en prinses Ingrid Alexandra, als zij ooit de troon zal bestijgen. Zo geeft 76 procent van de Noren aan dat ze vertrouwen hebben in haar toekomst als koningin, en dat percentage neemt bij elke peiling toe. Vooralsnog hoeft ze zich echt geen zorgen te maken dat er met haar een einde komt aan de Noorse monarchie.
